Sözlük

Raporlarımızda ve rehberlerimizde kullanılan terimlerin sade tanımları.

ADA Title III

ABD’nin Engelli Amerikalılar Yasası’nın (Americans with Disabilities Act) halka açık işletmeleri (public accommodations) kapsayan bölümü. ABD mahkemeleri ve Adalet Bakanlığı bu bölümü birçok işletme web sitesine uygulamıştır; web sitesi ihtarnamelerinin çoğunun dayanağı budur.

Erişilebilirlik Düzeltme RaporuADA.gov web guidance (yeni sekmede açılır)

Alternatif metin (alt text)

Bir görselin alt özniteliğine yazılan metin karşılığı. Ekran okuyucular bunu sesli okur; dekoratif görsellerde, atlanmaları için boş bir alt kullanılır (WCAG 1.1.1).

Erişilebilirlik Düzeltme RaporuW3C images tutorial (yeni sekmede açılır)

ARIA

Accessible Rich Internet Applications: aria-label ve role gibi, yardımcı teknolojilere HTML’in tek başına veremediği bilgileri veren öznitelikler. Karşılığı olan durumlarda yerel HTML öğeleri tercih edilir.

Erişilebilirlik Düzeltme RaporuW3C WAI-ARIA overview (yeni sekmede açılır)

Avrupa Erişilebilirlik Yasası (EAA)

AB Direktifi 2019/882. 28 Haziran 2025’ten bu yana, tüketicilere yönelik e-ticaret hizmetleri dahil birçok ürün ve hizmetin erişilebilirlik gerekliliklerini karşılamasını zorunlu kılar; hizmet sunan mikro işletmeler için bir muafiyet vardır.

EAA Hazırlık RaporuEUR-Lex, Directive (EU) 2019/882 (yeni sekmede açılır)

Başarı kriteri

WCAG’deki test edilebilir tek bir gereklilik; 1.4.3 (Contrast, minimum) gibi numaralandırılır. Raporlar, her hatanın ihlal ettiği kriteri belirtir.

Erişilebilirlik Düzeltme RaporuW3C WCAG 2.2 (yeni sekmede açılır)

Chrome UX Report (CrUX)

Google’ın, gerçek Chrome kullanıcılarının deneyimine ilişkin herkese açık veri kümesi; 75. yüzdelik dilimdeki Core Web Vitals değerlerini içerir. Sitelerin burada yer alması için yeterli trafik alması gerekir.

Performans Düzeltme RaporuChrome UX Report (yeni sekmede açılır)

Content Security Policy (CSP)

Script’lerin, stillerin ve çerçevelerin nereden yüklenebileceğini sınırlayarak enjekte edilen kodun etkisini azaltan bir yanıt başlığı.

Web Sitesi Güvenlik RaporuMDN (yeni sekmede açılır)

Cumulative Layout Shift (CLS)

Sayfa yüklenirken içeriğin beklenmedik şekilde ne kadar kaydığı. 0,1 veya daha az iyi kabul edilir.

Performans Düzeltme Raporuweb.dev CLS (yeni sekmede açılır)

DKIM

DomainKeys Identified Mail: her e-postaya eklenen ve DNS’te bir seçici (selector) altında yayınlanan açık anahtarla doğrulanan bir imza.

E-posta Teslim Edilebilirlik RaporuRFC 6376 (yeni sekmede açılır)

DMARC

Gelen kutularına SPF ve DKIM hizalamasından geçemeyen e-postalarla ne yapılacağını (none, quarantine veya reject) ve raporların nereye gönderileceğini söyleyen bir DNS politikası.

E-posta Teslim Edilebilirlik RaporuRFC 9989 (yeni sekmede açılır)

Ekran okuyucu

Bir sayfayı sesli olarak ya da bir braille ekrana okuyan yazılım; örneğin VoiceOver, NVDA veya JAWS. Koddaki adlara, etiketlere ve yapıya dayanır.

Erişilebilirlik Düzeltme Raporu

EN 301 549

Bilgi ve iletişim teknolojisi (BİT) ürün ve hizmetlerinin erişilebilirliğine ilişkin Avrupa standardı. 9. maddesi web içeriğini kapsar ve WCAG başarı kriterlerini içerir.

EAA Hazırlık RaporuETSI EN 301 549 (yeni sekmede açılır)

Erişilebilirlik overlay’i

Bir web sitesinin üzerine eklenen ve erişilebilirliği otomatik olarak düzelttiğini iddia eden bir script. Sitenin kendi kodunu değiştirmez; 2025’te FTC, bu tür araçları satan firmalardan accessiBe’ye iddiaları nedeniyle 1 milyon dolar ödeme emri verdi.

Erişilebilirlik Düzeltme RaporuFTC, April 2025 (yeni sekmede açılır)

HSTS

HTTP Strict Transport Security: tarayıcılara siteniz için her zaman HTTPS kullanmalarını söyleyen bir yanıt başlığı.

Web Sitesi Güvenlik RaporuMDN (yeni sekmede açılır)

Interaction to Next Paint (INP)

Bir sayfanın ziyaret boyunca dokunuşlara, tıklamalara ve tuş basışlarına ne kadar hızlı yanıt verdiği. 200 ms veya daha az iyi kabul edilir. Mart 2024’te Core Web Vital olarak First Input Delay’in yerini aldı.

Performans Düzeltme Raporuweb.dev INP (yeni sekmede açılır)

Kanonik URL

Birden fazla URL’de bulunan bir sayfanın tercih edilen adresi; arama motorlarının bu URL’leri birleştirmesi için link rel="canonical" etiketiyle belirtilir.

SEO Düzeltme RaporuGoogle Search Central (yeni sekmede açılır)

Karma içerik

HTTPS bir sayfada şifresiz HTTP üzerinden yüklenen dosyalar. Tarayıcılar bunları engeller veya uyarı gösterir.

Web Sitesi Güvenlik RaporuMDN (yeni sekmede açılır)

Klavye tuzağı

Klavye odağının takılıp kaldığı ve Tab tuşuyla ilerlenemeyen bir yer; örneğin bir modal pencere veya çerez bildirimi. WCAG 2.1.2 bunu yasaklar.

Erişilebilirlik Düzeltme RaporuUnderstanding SC 2.1.2 (yeni sekmede açılır)

Largest Contentful Paint (LCP)

En büyük görselin veya metin bloğunun görünmesinin ne kadar sürdüğü. Ziyaretlerin 75. yüzdelik diliminde 2,5 saniye veya daha az iyi kabul edilir.

Performans Düzeltme Raporuweb.dev LCP (yeni sekmede açılır)

noindex

Arama motorlarına bir sayfayı sonuçlarda göstermemelerini söyleyen bir robots meta etiketi veya HTTP başlığı.

SEO Düzeltme RaporuGoogle Search Central (yeni sekmede açılır)

Open Graph etiketleri

Bir bağlantı sosyal ağlarda ve mesajlaşma uygulamalarında paylaşıldığında nasıl görüneceğini belirleyen og:title ve og:image gibi meta etiketler.

SEO Düzeltme Raporuogp.me (yeni sekmede açılır)

Renk kontrast oranı

Metnin arka planından ne kadar farklı olduğu; 1:1 ile 21:1 arasında. WCAG 1.4.3, normal metin için en az 4,5:1, büyük metin için 3:1 oranını ister.

Erişilebilirlik Düzeltme RaporuUnderstanding SC 1.4.3 (yeni sekmede açılır)

security.txt

/.well-known/security.txt adresinde bulunan ve güvenlik araştırmacılarına bir sorunu size nasıl bildireceklerini söyleyen bir dosya.

Web Sitesi Güvenlik RaporuRFC 9116 (yeni sekmede açılır)

SPF

Sender Policy Framework: alan adınız adına e-posta göndermesine izin verilen sunucuları listeleyen bir DNS TXT kaydı. Bir kayıt en fazla 10 DNS sorgusu tetikleyebilir.

E-posta Teslim Edilebilirlik RaporuRFC 7208 (yeni sekmede açılır)

Total Blocking Time (TBT)

Bir laboratuvar testinde, ilk boyama ile etkileşime hazır olma arasında script’lerin sayfanın yanıt vermesini engellediği süre. INP’nin sahada ölçtüğü sorunları izler.

Performans Düzeltme Raporuweb.dev TBT (yeni sekmede açılır)

WCAG

W3C tarafından yayımlanan Web İçeriği Erişilebilirlik Yönergeleri (Web Content Accessibility Guidelines). 2.2 sürümünde (Aralık 2024) başarı kriterleri A, AA ve AAA olmak üzere üç seviyededir; yasalar ve uzlaşmalar genellikle AA seviyesini esas alır.

Erişilebilirlik Düzeltme RaporuW3C WCAG 2.2 (yeni sekmede açılır)

XML site haritası

Arama motorlarının bulmasını istediğiniz sayfaları listeleyen, genellikle /sitemap.xml adresinde bulunan bir dosya.

SEO Düzeltme RaporuGoogle Search Central (yeni sekmede açılır)

Yapılandırılmış veri

Bir sayfa hakkında makinelerin okuyabildiği bilgiler; genellikle Product gibi schema.org türlerini kullanan JSON-LD biçimindedir ve arama motorları bunları zengin sonuçlar olarak gösterebilir.

SEO Düzeltme RaporuGoogle Search Central (yeni sekmede açılır)